అభివృద్ధి ఒక వైపు… కాలుష్యం మరో వైపు…

ఇది జవహర్ నగర్ ప్రజల దుస్థితి…

హైదరాబాద్ శుభ్రతకు జవహర్‌నగర్ చెల్లిస్తున్న మూల్యం…

నగరం విసిరేసిన వ్యర్థాల మధ్య వేల కుటుంబాల బతుకుబండి…

అభివృద్ధి కథ వెనుక వినిపించని పర్యావరణ వేదన…

చెత్త నుంచి విద్యుత్ వస్తోంది సరే… ప్రజల సమస్యలకు పరిష్కారం దొరికిందా?

7tv ఫోకస్, హైదరాబాద్, జూన్ 6: హైదరాబాద్ నగరం గురించి మాట్లాడితే ముందుగా గుర్తుకొచ్చేవి హైటెక్ సిటీ, మెట్రో రైలు, ఔటర్ రింగ్ రోడ్, అంతర్జాతీయ పెట్టుబడులు, ఐటీ కారిడార్లు. గత రెండు దశాబ్దాల్లో దేశంలో వేగంగా అభివృద్ధి చెందిన మహానగరాల్లో హైదరాబాద్ ఒకటి. కోట్లాది రూపాయల పెట్టుబడులు, లక్షలాది ఉద్యోగాలు, ప్రపంచ స్థాయి మౌలిక వసతులు నగరానికి కొత్త గుర్తింపును తెచ్చిపెట్టాయి. అయితే ఈ మెరిసే అభివృద్ధి కథ వెనుక మరో ప్రపంచం కూడా ఉంది. అది పెద్దగా కనిపించదు. అధికారిక నివేదికల్లో పెద్దగా ప్రస్తావనకు రాదు. రాజకీయ ప్రసంగాల్లో అరుదుగా వినిపిస్తుంది. కానీ ప్రతిరోజూ వేలాది మంది జీవితాలను ప్రభావితం చేస్తూనే ఉంటుంది. అదే జవహర్‌నగర్ డంపింగ్ యార్డ్. నగరం ఉత్పత్తి చేసే చెత్తను ఎక్కడో ఒకచోట వేయాల్సిందే. కానీ ఆ చెత్త వల్ల కలిగే ప్రభావాలను ఎవరు భరించాలి? ఈ ప్రశ్నకు జవహర్‌నగర్ గత మూడున్నర దశాబ్దాలుగా సమాధానంగా నిలుస్తోంది.
ఒకప్పుడు నగర శివారులో ఉన్న ఈ ప్రాంతం, నేడు హైదరాబాద్ నగర విస్తరణలో భాగమైంది. ఒకప్పుడు వెలివాడగా భావించిన ప్రదేశం చుట్టూ ఇప్పుడు నివాస కాలనీలు, అపార్ట్‌మెంట్లు, విద్యాసంస్థలు, వాణిజ్య సముదాయాలు ఏర్పడ్డాయి. కానీ చెత్త మాత్రం అక్కడే మిగిలిపోయింది.జవహర్‌నగర్ డంపింగ్ యార్డ్ చరిత్రను పరిశీలిస్తే నగర అభివృద్ధి ఎంత వేగంగా జరిగిందో, చెత్త నిర్వహణ వ్యవస్థలు ఎంత వెనుకబడి ఉన్నాయో స్పష్టంగా అర్థమవుతుంది. 1990లలో ప్రారంభమైన చెత్త నిల్వ ప్రక్రియ, కాలక్రమేణా వేల టన్నుల వ్యర్థాలను స్వీకరించే భారీ కేంద్రంగా మారింది. నగర జనాభా పెరిగింది. వినియోగం పెరిగింది. ప్లాస్టిక్ వినియోగం పెరిగింది. ఫలితంగా చెత్త ఉత్పత్తి కూడా ఎన్నడూ లేనంత స్థాయికి చేరుకుంది. 339 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో విస్తరించిన ఈ డంపింగ్ యార్డ్ తెలంగాణలోనే కాదు, దేశంలోని అతిపెద్ద వ్యర్థాల నిర్వహణ కేంద్రాల్లో ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది. ఈ ప్రాంతంలో సుమారు 125 ఎకరాల మేర పాత ల్యాండ్‌ఫిల్ ప్రాంతాన్ని క్యాపింగ్ చేయగా, మిగిలిన ప్రాంతంలో వ్యర్థాల శుద్ధి, ప్రాసెసింగ్, విద్యుత్ ఉత్పత్తి కార్యకలాపాలు కొనసాగుతున్నాయి. ప్రస్తుతం జీహెచ్‌ఎంసీ పరిధిలో రోజుకు సుమారు 8,600 మెట్రిక్ టన్నుల వ్యర్థాలు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయని అధికారిక అంచనాలు చెబుతున్నాయి. ఈ వ్యర్థాల్లో అధిక భాగం జవహర్‌నగర్‌కే చేరుతోంది. నగరంలోని ప్రతి ఇంటి నుంచి బయటకు వచ్చే చెత్త చివరకు ఎక్కడికో వెళ్తుంది. సాధారణంగా ప్రజలు చెత్తను ఇంటి బయట ఉంచిన తర్వాత దాని గురించి మర్చిపోతారు. కానీ జవహర్‌నగర్ ప్రజలకు మాత్రం అదే చెత్త ప్రతిరోజూ కనిపించే వాస్తవం. ప్రభాత వేళల్లో చెత్త వాహనాలు వరుసగా డంపింగ్ యార్డ్‌లోకి ప్రవేశించడం ఇక్కడ సాధారణ దృశ్యం. నగరంలోని వేర్వేరు ప్రాంతాల నుంచి వచ్చిన వ్యర్థాలు ఒకే చోట పేరుకుపోతుంటాయి. కాలక్రమేణా అవి చిన్న గుట్టల నుంచి పెద్ద కొండలుగా మారాయి. చెత్త కొండలు అనేది కేవలం రూపకమే కాదు. అక్కడి వాస్తవాన్ని చూసినవారికి అది నిజంగానే ఒక చెత్త పర్వతంలా కనిపిస్తుంది. ఈ డంపింగ్ యార్డ్ చుట్టూ నివసించే ప్రజలు సంవత్సరాలుగా ఒకే సమస్యను చెబుతున్నారు. దుర్వాసన. గాలి దిశ మారిన ప్రతిసారీ చెత్త కుప్పల నుంచి వచ్చే దుర్గంధం కాలనీల్లోకి వ్యాపిస్తుందని స్థానికులు చెబుతున్నారు. వేసవిలో వేడి పెరిగినప్పుడు పరిస్థితి మరింత తీవ్రంగా ఉంటుందని అంటున్నారు. వర్షాకాలంలో మరో సమస్య మొదలవుతుంది. చెత్త కుప్పల నుంచి వెలువడే ద్రవ వ్యర్థాలు, నీటి నిల్వలు, ఈగలు, దోమల సమస్య ప్రజలను మరింత ఇబ్బందులకు గురిచేస్తున్నాయని వాపోతున్నారు. స్థానికుల ఆందోళనల్లో అత్యంత కీలకమైన అంశం భూగర్భ జలాల కాలుష్యం. తాము ఉపయోగించే బోర్‌వెల్ నీటి నాణ్యతపై అనుమానాలు వ్యక్తం చేస్తున్నారు. నీటి రంగు, వాసన, రుచి మారిపోయాయని కొందరు చెబుతున్నారు. శాస్త్రీయంగా నిరంతర అధ్యయనాలు జరగాల్సిన అవసరం ఉందని పర్యావరణవేత్తలు కూడా అభిప్రాయపడుతున్నారు. ఆరోగ్య సమస్యల అంశం కూడా తరచూ చర్చకు వస్తుంది. శ్వాసకోశ ఇబ్బందులు, అలర్జీలు, చర్మ సమస్యలు పెరుగుతున్నాయన్న భావన స్థానికుల్లో బలంగా ఉంది. వీటికి ప్రత్యక్ష కారణం డంపింగ్ యార్డ్ అని నిర్ధారించాలంటే సమగ్ర వైద్య పరిశోధనలు అవసరం. అయితే ప్రజల అనుభవాలను విస్మరించడం కూడా సరికాదని నిపుణులు చెబుతున్నారు.

జవహర్‌నగర్ ప్రశ్నిస్తున్న మూడు అంశాలు

హైదరాబాద్ ఉత్పత్తి చేసే చెత్త భారాన్ని ఒకే ప్రాంతం ఎందుకు మోయాలి?
చెత్త నుంచి కోట్ల రూపాయల విద్యుత్ ఉత్పత్తి అవుతుంటే స్థానికుల ఆరోగ్య రక్షణకు ప్రత్యేక చర్యలు ఎందుకు కనిపించడం లేదు?
అభివృద్ధి ఫలాలు నగరమంతా పంచుకుంటే, దుష్ప్రభావాలు మాత్రం జవహర్‌నగర్‌కే ఎందుకు పరిమితం కావాలి?

గత కొన్నేళ్లుగా చెత్త నిర్వహణలో సాంకేతిక పరిష్కారాలు తీసుకురావడానికి ప్రభుత్వం ప్రయత్నిస్తోంది. వ్యర్థాల నుంచి విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేసే ప్రాజెక్టులు అందులో భాగం. చెత్తను కేవలం నిల్వ చేయడం కాకుండా, దాన్ని శక్తిగా మార్చే విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. వ్యర్థాల ఆధారిత విద్యుత్ ప్లాంట్ ప్రారంభమైంది. దీని ద్వారా చెత్త పరిమాణం తగ్గుతుందని, శాస్త్రీయ నిర్వహణ సాధ్యమవుతుందని అధికారులు చెబుతున్నారు. అయితే స్థానికుల అభిప్రాయం మరోలా ఉంది. సాంకేతిక పరిష్కారాలు స్వాగతించదగ్గవే అయినప్పటికీ, తమ రోజువారీ జీవితాల్లో ఆశించిన మార్పు కనిపించడం లేదని వారు అంటున్నారు. చెత్త నుంచి విద్యుత్ ఉత్పత్తి అవుతుండొచ్చు. కానీ దుర్వాసన, కాలుష్యం, ఆరోగ్య భయాలు ఇంకా పూర్తిగా తగ్గలేదని చెబుతున్నారు. జవహర్‌నగర్ చుట్టూ జరిగిన ప్రజా ఉద్యమాలు ఈ సమస్య తీవ్రతను తెలియజేస్తాయి. ఎన్నోసార్లు స్థానిక సంఘాలు రోడ్లపైకి వచ్చాయి. పర్యావరణ సంస్థలు సమస్యను ప్రభుత్వ దృష్టికి తీసుకెళ్లాయి. కాలుష్య నియంత్రణ చర్యలు కఠినంగా అమలు చేయాలని డిమాండ్ చేశాయి. ఆరోగ్య శిబిరాలు, నీటి పరీక్షలు, ప్రజల ఆరోగ్య పరిస్థితిపై అధ్యయనాలు నిర్వహించాలని కోరాయి. నిజానికి జవహర్‌నగర్ సమస్య ఒక్క ప్రాంతానికి మాత్రమే సంబంధించినది కాదు. ఇది దేశంలోని ప్రతి వేగంగా పెరుగుతున్న నగరం ఎదుర్కొంటున్న ప్రశ్న. నగరాలు అభివృద్ధి చెందుతున్నాయి. వినియోగం పెరుగుతోంది. చెత్త ఉత్పత్తి కూడా పెరుగుతోంది. కానీ వ్యర్థాల నిర్వహణపై దీర్ఘకాలిక ప్రణాళికలు, మూలస్థాయిలో చెత్త వర్గీకరణ, రీసైక్లింగ్ వ్యవస్థలు, ప్రజల భాగస్వామ్యం వంటి అంశాలు ఆశించిన స్థాయిలో ముందుకు సాగడం లేదు.
హైదరాబాద్‌ను ప్రపంచ స్థాయి నగరంగా తీర్చిదిద్దాలంటే కేవలం ఫ్లైఓవర్లు, మెట్రో మార్గాలు, ఐటీ టవర్లు సరిపోవు. పర్యావరణ పరిరక్షణ, చెత్త నిర్వహణ, ప్రజారోగ్యం కూడా అదే స్థాయిలో ప్రాధాన్యం పొందాలి. ఒక ప్రాంతం కాలుష్యంతో బాధపడుతుంటే, మరో ప్రాంతం అభివృద్ధి ప్రయోజనాలు అనుభవించడం సమతుల్య అభివృద్ధి కాదు. నగరాలు తమ చెత్తను దాచుకోవచ్చు. కానీ దాని ప్రభావాలను దాచలేవు. జవహర్‌నగర్ అదే విషయాన్ని గుర్తు చేస్తోంది.హైదరాబాద్ శుభ్రంగా కనిపించవచ్చు. రోడ్లు మెరిసిపోవచ్చు. కొత్త ప్రాజెక్టులు రావచ్చు. కానీ ఆ శుభ్రత వెనుక, ఆ అభివృద్ధి వెనుక, చెత్త కొండల నీడలో జీవిస్తున్న ప్రజల జీవితాలను కూడా మనం చూడాల్సిన అవసరం ఉంది. ఎందుకంటే జవహర్‌నగర్ కేవలం ఒక డంపింగ్ యార్డ్ కాదు.
అది అభివృద్ధి, పర్యావరణం, ప్రజారోగ్యం మధ్య సమతుల్యత కోల్పోతే ఏమి జరుగుతుందో చెప్పే సజీవ ఉదాహరణ.